Παρασκευή 20 Μαρτίου 2020

Ανοιχτή πρόταση προς όλα τα μέλη και ΔΣ των ΕΛΜΕ / Πρωτοβάθμιων σωματείων Δασκάλων και προς τις ΟΛΜΕ και ΔΟΕ


«Ο άνθρωπος αποκτά το πραγματικό του πρόσωπο θέλοντας να είναι και ασφαλής και ελεύθερος, ισορροπώντας την ηθική και τη βιολογική του υπόσταση»

Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος 


Σχολεία κλειστά. Εκπαιδευτικοί σε αυτοπεριορισμό, χωρίς άμεσα εκπαιδευτικά και παιδαγωγικά καθήκοντα. Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση είναι σχεδόν αδύνατο να λειτουργήσει συνολικά και εκτεταμένα˙ άλλωστε αποτελεί ένα συμπληρωματικό εργαλείο που μόνο για ειδικούς λόγους χρειάζεται να χρησιμοποιείται και όχι να υποκαθιστά τη δια ζώσης εκπαιδευτική διαδικασία.

Διαμορφώνοντας την παρακάτω πρόταση, δεν μας διαφεύγει στο ελάχιστο ότι η τρέχουσα κρίσιμη κατάσταση δεν είναι αποτέλεσμα της φύσης ή κάποιας τυχαιότητας, αλλά μια από τις συνέπειες του παγκόσμιου συστήματος οργάνωσης που θυσιάζει ανθρώπινες ζωές και τον πλανήτη τον ίδιο ακόμη, προκειμένου να εξασφαλίσει τα κέρδη των λίγων.

Ωστόσο, μπορούμε και από αυτή τη θέση να κάνουμε μια χειρονομία αλληλεγγύης, μια κίνηση ίσως, συνδράμοντας στην όσο το δυνατόν πιο θετική έκβαση της παρούσας κατάστασης.

Προτείνουμε, λοιπόν, να συνεισφέρουμε για να καλυφθούν ανάγκες σε ιατροφαρμακευτικό υλικό προστασίας και ίασης προσωπικού και ασθενών στα νοσοκομεία και τις μονάδες υγείας. Επιπλέον, γνωρίζοντας ότι χιλιάδες εγκλωβισμένοι πρόσφυγες στα νησιά διαβιούν σε κτηνώδεις συνθήκες, στερούμενοι τα στοιχειώδη μέσα υγιεινής και πρόληψης (για να μην μιλήσουμε για περίθαλψη) είναι επιτακτική η ανάγκη αποστολής ανάλογου υλικού στους καταυλισμούς. Τόσο επιτακτική, όσο και η συνεχής απαίτηση για αποσυμφόρηση των καταυλισμών με σεβασμό στην ανθρώπινη υπόστασή τους, στις ανάγκες και τις επιθυμίες τους, εγείροντας μια επίμονη αντίθεση και αντίσταση στη σκοτεινή εθνικιστική παράνοια που είναι εν εξελίξει.

Η συγκεκριμένη πρόταση δεν πρέπει επ’ ουδενί να μετατραπεί σε μια κίνηση εντυπωσιασμού ή φιλανθρωπίας. Και βέβαια, αν και στάθηκε η αφορμή για το σχηματισμό της πρότασης, δεν είναι ο «κορωνοϊός» η κινητήριος δύναμη. Ως δημόσιοι λειτουργοί της εκπαίδευσης αισθανόμαστε ταξική εγγύτητα με τους λειτουργούς της υγείας, αφού βιώνουμε ο καθένας στο πεδίο του τις οδυνηρά αρνητικές επιπτώσεις των περικοπών αφενός σε προσωπικό, αφετέρου σε υποδομές, ωράρια, απολαβές κ.ο.κ. Ομοίως, με τους πρόσφυγες όχι μόνο δεν έχουμε να χωρίσουμε κάτι και δε λησμονούμε τις συνθήκες που τους έσπρωξαν στην προσφυγιά, αλλά τους αναγνωρίζουμε ως το εργατικό δυναμικό που τώρα περισσεύει και υφίσταται την πιο άγρια εκμετάλλευση.

Επιπλέον, δεν επιδιώκουμε σε καμιά περίπτωση να μπαλώσουμε τα τεράστια κενά της Πολιτείας και να αναλάβουμε τις ευθύνες των αρμόδιων κυβερνητικών φορέων. Οφείλουμε διαρκώς να αγωνιζόμαστε για άμεση πρόσληψη προσωπικού στον τομέα της υγείας και της παιδείας, βελτίωση των υποδομών, επίταξη των ιδιωτικών νοσοκομείων και λήψης κάθε αναγκαίου μέτρου στην κατεύθυνση της κοινωνικής ευημερίας.

΄Εχουμε όμως τη δυνατότητα, με τη συγκεκριμένη μικρή χειρονομία, να δείξουμε πως η ιδιώτευση και το «ο καθένας μόνος εναντίον όλων» μπορούν να σπάσουν, όταν συλλογικά παίρνει το πάνω χέρι η αλληλεγγύη και η αλληλοβοήθεια. Είναι η στέρεη βάση για να σταθεί στα πόδια της μια κοινότητα και είναι μια αρχή για άνοιγμα σε κοινές διεκδικήσεις.

Τέλος, σε ό,τι αφορά το πρακτικό μέρος αυτής της πρότασης, θεωρούμε ότι μπορούν να υπάρξουν πολλές εναλλακτικές, εξαρτώμενες από τις ιδιομορφίες, αλλά και τις ανάγκες (που ήδη εξυπηρετούνται) καθεμιάς ΕΛΜΕ και πρωτοβάθμιου σωματείου των δασκάλων. Ως παραδείγματα μόνο, αναφέρουμε τα εξής:

1. Να δοθεί άμεσα ποσό από τα αποθεματικά των ταμείων των παραπάνω προς τις ενώσεις και τα συνδικάτα της υγείας σε συνεννόηση μαζί τους, ώστε να αγοραστούν τα απαραίτητα υλικά. Σε περιοχές που δεν υπάρχει ακόμη ανάγκη στα νοσοκομεία, τα υλικά να σταλούν στους καταυλισμούς.

2. Κάθε τοπική ΕΛΜΕ να κάνει καμπάνια στα μέλη της καλώντας τους συναδέλφους να ενισχύσουν τα ταμεία για το σκοπό αυτό.

3. Η ΟΛΜΕ και η ΔΟΕ να αναλάβουν τη διάχυση της καμπάνιας πανελλαδικά και να έρθουν σε επαφή με τους φορείς – τις αλληλέγγυες συλλογικότητες που ακόμα δραστηριοποιούνται σε καταυλισμούς προσφύγων.


Σε καμιά περίπτωση τα χρήματα που θα δοθούν να μην τα διαχειριστεί το Κράτος.

Πάτρα, 18/03/2020 



Οι εκπαιδευτικοί 

Αγγελοκωστόπουλος Βαγγέλης, Α΄ ΕΛΜΕ Αχαΐας 

Αναστασόπουλος Βασίλειος, Α΄ ΕΛΜΕ Αχαΐας 

Θεοδωροπούλου Κατίνα, Α΄ ΕΛΜΕ Αχαΐας

Κατσιγιάννη Ευδοκία, Α ΕΛΜΕ Αχαΐας  

Κουλουριώτη Ειρήνη, Α΄ ΕΛΜΕ Αχαΐας 

Κουμπούρα Μαρία, Α΄ ΕΛΜΕ Αχαΐας 

Κραββαρίτης Χριστόφορος, Β ΕΛΜΕ Αιτωλ/νίας 

Μoυρκούσης Σταύρος, Α΄ ΕΛΜΕ Αχαΐας 

Μουρατίδου Μαρίνα, Α΄ ΕΛΜΕ Αχαΐας 

Μπελερή Ντίνα, Α΄ ΕΛΜΕ Αχαΐας 

Μπούρδαλας Παναγιώτης, Α΄ ΕΛΜΕ Αχαΐας 

Ορφανίδου Όλγα, Σύλλογος Εκπ/κών Π.Ε. «Ο Περικλής» 

Παπαδοπούλου Πούλια, Α΄ ΕΛΜΕ Αχαΐας 

Πιστιόλη Χρυσούλα, Σύλλογος δασκάλων Αγρινίου -Θέρμου 

Ράπτη Καλλιόπη, Γ ΕΛΜΕ Δυτ. Αττικής 

Σκανδάλου Ειρήνη, Σύλλογος δασκάλων Αγρινίου- Θέρμου

Σταυρόπουλος Κώστας, Α ΕΛΜΕ Αχαΐας

Στεφάνου Κατερίνα, Α΄ ΕΛΜΕ Αχαΐας 

Τεντζερά Λήδα, Α΄ ΕΛΜΕ Αχαΐας 

Φουντάς Θόδωρος, Α΄ ΕΛΜΕ Αχαΐας 

Χατζηαράπης Κώστας, Γ ΕΛΜΕ Θεσ/νίκης

Δευτέρα 9 Μαρτίου 2020

Το όνειρο του νοικοκυρεμένου και επιχειρηματικού πανεπιστημίου σε μια νοικοκυρεμένη πόλη είναι εφιάλτης !

Το κείμενο είναι αναδημοσίευση από τις Προκηρύξεις της Συνέλευσης Εργαζομένων/ανέργων από την Πλατεία Συντάγματος: https://synelefsi-syntagmatos.espivblogs.net/2020/02/24/otan-akoys-gia-anaptyxi-anaplasi-kathariotita-kai-ayxisi-ton-misthon-kai-ton-syntaxeon-etoimasoy-gia-mia-nea-epithesi-enantia-sto-proletariato/  (24/02/2020) 


    Η προηγούμενη κυβέρνηση προκειμένου να εξασφαλίσει την ταξική ειρήνη, παρουσιάστηκε ως πολιτική δύναμη που «δικαιώνει» αγώνες. Αγώνες που είχαν προηγηθεί και των οποίων η μορφή και το περιεχόμενο είχε ως ένα βαθμό καθοριστεί από τις φιλοσυριζάδικες κινηματικές δυνάμεις. Μέρος της αφομοιωτικής της πολιτικής ήταν να χαϊδέψει μεταξύ άλλων και τα αυτιά του αγωνιζόμενου κομματιού της πανεπιστημιακής κοινότητας. Από τις πρώτες της κινήσεις το 2015 ήταν να επαναπροσλάβει τους απολυμένους –από το 2013– διοικητικούς υπαλλήλους, όπως έκανε και με τις καθαρίστριες του Υπουργείου Οικονομικών, τους καθηγητές των ΕΠΑΛ και τους σχολικούς φύλακες. Σε δεύτερο χρόνο, ξεμπέρδεψε με ορισμένες πλευρές του νόμου Διαμαντοπούλου (ο οποίος είχε βέβαια εν μέρει «μείνει στα χαρτιά»): κατάργησε τα Συμβούλια Ιδρύματος, ακύρωσε το όριο φοίτησης (ν+2), επανέφερε το άσυλο –όλα πάγια αιτήματα του φοιτητικού κινήματος–, δεν θέλησε όμως, βέβαια, να εμποδίσει την ουσία του: την εμβάθυνση της επιχειρηματικοποίησης των πανεπιστημίων.
     Από το 2015 και ύστερα, πέρα από κάποιους σποραδικούς αγώνες (με προεξέχον το παράδειγμα του αγώνα για τη φοιτητική στέγη με την πολυήμερη κατάληψη του ΙΝΕΔΙΒΙΜ), το κίνημα στα πανεπιστήμια, σε σύμπνοια με την υπόλοιπη  κοινωνία, δεν κατάφερε να ορθώσει το ανάστημά του απέναντι στην –προσεκτικά σχεδιασμένη από την αριστερά του κεφαλαίου– επίθεση στον κοινωνικό μισθό. Δεν κατάφερε, επομένως, να ανακόψει τη διαδικασία συνεχιζόμενης επιχειρηματικοποίησης των πανεπιστημίων και τη συνεπακόλουθη εντατικοποίηση και όξυνση του ελέγχου της παραγωγικής και αναπαραγωγικής εργασίας φοιτητών και ερευνητών. Ούτε και ανέτρεψε την αφομοιωμένη συνθήκη του να δουλεύεις παράλληλα με τις σπουδές σου (συνήθως μαύρα), το καθεστώς των κακοπληρωμένων κι απλήρωτων πρακτικών, ή τη σταδιακή εξώθηση σε επέκταση του φοιτητικού βίου με την κωδική ονομασία «μεταπτυχιακές σπουδές» (βλ. 120% αύξηση μεταπτυχιακών φοιτητών την τελευταία δεκαετία και αύξηση του αριθμού των μεταπτυχιακών προγραμμάτων από μόλις 51 το 1993 σε 1481 το 2019), πληρώνοντας μάλιστα δίδακτρα (στο 82% των προγραμμάτων).
      Η δεξιά του κεφαλαίου, σήμερα, έχει μπροστά της ένα σώμα ψηφοφόρων με πολύ διαφορετικές προσδοκίες και ένα σχετικά εξασθενημένο (φοιτητικό) κίνημα. Αναλαμβάνει λοιπόν να επιταχύνει τη διαδικασία εκπαιδευτικής αναδιάρθρωσης. Δρα χειρουργικά. Δεν καταθέτει μια-κι-έξω ένα ολοκληρωμένο νομοσχέδιο για την εκπαίδευση. Χωρίς να χάνει χρόνο, μέσα στον Αύγουστο του 2019, επιλέγει να περάσει την άρση του πανεπιστημιακού ασύλου με τροπολογία του ισχύοντος νόμου. Η υπουργός, με δηλώσεις της, δεν διστάζει να μιλήσει για ηλεκτρονικές μπάρες και facecontrol στις εισόδους των πανεπιστημιακών χώρων – προφανώς για να αποστειρώσει τους χώρους της ακαδημαϊκής βιομηχανίας από πιθανούς σαμποτέρ! Λίγους μήνες μετά, ημέρα Κυριακή, η αστυνομία μπαίνει στην ΑΣΟΕΕ και σφραγίζει πολιτικούς χώρους φοιτητικών συλλογικοτήτων. Την επομένη, μπουκάρει ξανά με στόχο να διώξει όσους και όσες επέλεξαν να εισέλθουν στον προαύλιο χώρο διαμαρτυρόμενοι/ες για την επιβολή λοκ-άουτ από τις πρυτανικές αρχές. Χτυπά και συλλαμβάνει κόσμο, ακόμα και κατά την επιστροφή του στο σπίτι. Γιατί τα κάνει όλα αυτά; Γιατί το κράτος θέλει ένα περιφραγμένο πανεπιστήμιο επιχείρηση! Προσπαθεί να τρομοκρατήσει και να περιθωριοποιήσει τα αντιστεκόμενα κομμάτια των φοιτητών. Επιδιώκει να νομιμοποιήσει τις εισβολές μπάτσων σε ανοιχτούς και κατειλημμένους πανεπιστημιακούς χώρους που αξιοποιούνται παραδοσιακά από τις προλετάριες και τους προλετάριους –φοιτητές, «εξωπανεπιστημιακούς» οργισμένους ανέργους και απείθαρχες εργαζόμενες– ως κέντρα αγώνα και πεδία αποφενακισμένης επικοινωνίας. Φτάνει τον Ιανουάριο να αναγγείλει τη δημιουργία ειδικής δομής της αστυνομίας ενάντια στη «ριζοσπαστικοποίηση». Ακόμη, με την ευγενή σύμπραξη της βιομηχανίας του θεάματος, καταφέρνει να ενισχύσει την καμπάνια διάχυσης ηθικού πανικού με ρητορικές «σπασμένου παράθυρου» περί «γκέτο σε πανεπιστήμια», «γροθιάς που γίνεται καλάσνικοφ», «διαμαρτυρίας που γίνεται γιάφκα παρανομίας». Μετατοπίζει έτσι τον δημόσιο διάλογο μακριά από το ζήτημα της (μη) ικανοποίησης των προλεταριακών αναγκών.
       Η επίθεση όμως εκτείνεται σε πολλά μέτωπα. Με εμβόλιμα άρθρα στον αναπτυξιακό νόμο τον Οκτώβρη, και με τον νέο νόμο για τα ΑΕΙ τον Ιανουάριο του 2020, η κυβέρνηση κατοχυρώνει την επαγγελματική ισοδυναμία των πτυχίων των πανεπιστημίων με αυτά των ιδιωτικών κολεγίων και επικυρώνει την δυνατότητα προσλήψεων αποφοίτων κολεγίων σε πόστα της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Η Κεραμέως αποφεύγει τεχνηέντως το μπλέξιμο με αναθεωρήσεις συνταγματικών άρθρων. Συνδυαστικά με τις δηλωμένες προθέσεις και κινήσεις του υπουργείου για κατάργηση τμημάτων και περιορισμό των εισακτέων στην τριτοβάθμια, ένα τέτοιο μέτρο οδηγεί στην αύξηση του αριθμού όσων πληρώνουν δίδακτρα για σπουδές. Δυστυχώς, οι μικρές αντιστάσεις απέναντι σε αυτή τη διάταξη δεν εστίασαν τόσο στο ζήτημα της συνεχιζόμενης μετακύλισης του κόστους φοίτησης προς τους σπουδαστές και τους αντίστοιχους οικονομικούς φραγμούς που ορθώνονται, αλλά στη διόγκωση του αθέμιτου ανταγωνισμού για την ανεύρεση εργασίας. Το ζητούμενο για το προλεταριακό κίνημα δεν είναι να βαθύνουμε κι άλλο τις μεταξύ μας διαιρέσεις, αλλά να υπερασπιστούμε συλλογικά τις «νόμιμες» και «άνομες» ανάγκες μας· να μη ζητάμε προνόμια, να διεκδικούμε μισθό, μεγάλο μισθό!
      Από την έκρηξη της κρίσης εκμεταλλευσιμότητας της εργασίας –που στην Ελλάδα εκδηλώθηκε το 2009– μέχρι σήμερα, η σταδιακή μετατόπιση της κρατικής χρηματοδότησης από τους προϋπολογισμούς των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων (-65%) προς την έρευνα και ανάπτυξη (+56%), σε συνδυασμό με τις περικοπές των αποθεματικών των πρώτων και τη συγχώνευση τμημάτων, αποτελούν βασικές τεχνικές μείωσης των κρατικών δαπανών προς μη κερδοφόρες δραστηριότητες. Ταυτόχρονα συνιστούν μια κλασική ανά τον κόσμο κρατική στρατηγική για τη συνάρτηση της βιωσιμότητας των ιδρυμάτων με την επέκταση της εσωτερικής λιτότητας και την αύξηση της επιχειρηματικής τους δραστηριότητας.
     Αυτή η στρατηγική πλέον εξελίσσεται. Με τον ίδιο νόμο του Γενάρη για τα ΑΕΙ, κατοχυρώνεται η εξάρτηση του ύψους της κρατικής χρηματοδότησης κάθε ιδρύματος από το βαθμό ικανοποίησης κριτηρίων όπως: η αριθμητική αναλογία αποφοίτων προς εισερχόμενους φοιτητές, η επαγγελματική απορρόφηση, ο αριθμός «Κέντρων Αριστείας» εντός των ιδρυμάτων, η αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου από τους ίδιους τους φοιτητές, ο αριθμός ξενόγλωσσων προγραμμάτων σπουδών και ξένων φοιτητών, ο βαθμός εμπλοκής των εργαστηρίων σε έργα για την εμπορική αξιοποίηση της έρευνας, διάφοροι δείκτες που αφορούν τις επιδόσεις καθηγητών και ερευνητών σε επίπεδο επιστημονικών δημοσιεύσεων και διασύνδεσης με άλλα ιδρύματα ή «επιστημονικές εταιρείες». Συνεπώς, σχολές που δεν βαθαίνουν επαρκώς τις σχέσεις τους με το κύκλωμα παραγωγής και κυκλοφορίας εμπορευμάτων, θα υποχρηματοδοτούνται και πιθανώς θα σβήνονται από τον ακαδημαϊκό χάρτη. Με τον εν λόγω νόμο καταργούνται άλλωστε 37 υπό δημιουργία τμήματα ΑΕΙ, ανοίγοντας το δρόμο σε αντίστοιχα ιδιωτικά κολλέγια.
     Οι φοιτητές κατάφεραν να οργανώσουν κάποιες αντιστάσεις απέναντι στα νέα νομοθετήματα αλλά όχι με τη δυναμική παλαιότερων ετών. Το υπουργείο, επιλέγοντας μια πολιτική φθοράς, αποφεύγοντας δηλαδή να ανακοινώσει μια μοναδική ημερομηνία «ορόσημο» γύρω από την οποία θα ξεδιπλώνονταν οι αγώνες, έχει καταφέρει να οξύνει τον διχασμό μεταξύ των φοιτητών σε σχολές που το προηγούμενο εξάμηνο υιοθέτησαν την πρακτική των ολιγοήμερων ανά βδομάδα καταλήψεων. Εφόσον το φοιτητικό σώμα έχει αποδεχτεί μοιρολατρικά τον επιβεβλημένο από τα πάνω όρο για υποχρεωτική πραγματοποίηση συγκεκριμένου αριθμού εβδομάδων παράδοσης κάθε μαθήματος, οι διοικητικές αρχές μπορούν, ως απάντηση στις χαμένες ώρες λόγω κατάληψης, αν όχι να ακυρώσουν εξεταστικές, σίγουρα να παρατείνουν το εξάμηνο μικραίνοντας παράλληλα τις διακοπές του καλοκαιριού. Εννοείται πως μ’ αυτόν τον τρόπο αυξάνεται η μάζα των αγανακτισμένων υποστηρικτών των «ανοιχτοσχολάκηδων». Αξίζει να σημειωθεί ότι οι τελευταίοι κατάφεραν να δουν, πιο αποτελεσματικά ίσως και από τους αντιπάλους τους, το πώς μπορεί να συνδεθεί η επίθεση στους χώρους εργασίας με αυτή στις σχολές: λίγο καιρό μετά την ψήφιση του «αναπτυξιακού» που προέβλεπε την καθιέρωση ηλεκτρονικών ψηφοφοριών για τα σωματεία εργαζομένων, σε διάφορες γενικές συνελεύσεις σχολών τέθηκε επί τάπητος το ίδιο ζήτημα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τυπικά τουλάχιστον, εγκρίθηκε ο εν λόγω τρόπος λήψης αποφάσεων.
     Πλέον, αναμένουμε το νέο εκπαιδευτικό νομοσχέδιο. Δεδομένων των δηλώσεων της Κεραμέως, περιμένουμε ότι μέσω αυτού θα επιδιωχθεί: ο συνυπολογισμός των μαθητικών επιδόσεων σε κάθε τάξη του Λυκείου για την εισαγωγή στην τριτοβάθμια και η καθιέρωση ελάχιστης βάσης με συνακόλουθη μείωση των εισακτέων και στροφή στην όλο και πιο υποβαθμισμένη τεχνική (κρατική ή ιδιωτική) εκπαίδευση· η «αυτοαξιολόγηση» των σχολικών μονάδων και του εκπαιδευτικού έργου των εργαζομένων· το ξεσκαρτάρισμα φοιτητών μέσω της επαναφοράς του ν+2 ή ν+3· η επέκταση της μπίζνας των ιδρυμάτων μέσω της καθιέρωσης ξενόγλωσσων προγραμμάτων σπουδών (βλέπε ήδη το ανακοινωμένο προπτυχιακό πρόγραμμα του ΕΚΠΑ «Archeology, History and Literature in Ancient Greece» για φοιτητές χωρών εκτός ΕΕ με δίδακτρα 6.000 ευρώ το χρόνο)· η ενίσχυση των συμφωνιών με εργολαβίες με τη μορφή ΣΔΙΤ (βλέπε ήδη την προκήρυξη διαγωνισμού για σύμπραξη που αφορά στην κατασκευή και τεχνική διαχείριση εστιών του Πανεπιστημίου Κρήτης)· η αναμόρφωση των διοικητικών οργάνων του πανεπιστημίου με στόχο τη διασύνδεση των ιδρυμάτων με την αγορά και, τέλος, η ανανέωση του θεσμικού πλαισίου για την προώθηση της επιχειρηματικής τους δραστηριότητας μέσω της καθιέρωσης ευρεσιτεχνιών και της δημιουργίας ημι-αυτόνομων επιχειρήσεων (spin-offs) για να εισρέουν ακόμη περισσότερα ευρωπαϊκά κονδύλια για έρευνα και ανάπτυξη, αλλά και μέσω της περαιτέρω αξιοποίησης της ακίνητης περιουσίας τους (βλ. σχέδια για μετατροπή της κατάληψης Rosa Nera σε… κυριλέ ξενοδοχείο).
     Η (ανώτατη) εκπαίδευση αλλάζει ταχέως. Με αυτό, σε καμία περίπτωση βέβαια δεν εννοούμε ότι υπερασπιζόμαστε τη σοσιαλδημοκρατική εκδοχή του πρόσφατου σχετικά παρελθόντος. Και εκείνη και η τωρινή νεοφιλελεύθερη εκδοχή συνιστούν την κεντρική μορφή θεσμοποίησης του διαχωρισμού χειρωνακτικής-πνευματικής εργασίας και των μηχανισμών μετάδοσης και παραγωγής γνώσης. Γνώσης που όσο κι αν θέλει να αυτοπροβάλλεται ως προϊόν της αυτονομημένης σφαίρας της επιστημονικής πρακτικής, γεννήθηκε στην πραγματικότητα απαλλοτριώνοντας την τεχνική εμπειρία εργατών/τριών και άμεσων παραγωγών, ακόμα και τις λαϊκές πρακτικές ιατρικής και αντισύλληψης γυναικών – εκείνων που κυνηγήθηκαν ως μάγισσες. Γνώσης μέσω της οποίας επαναπροσδιορίστηκαν με όρους παθολογίας και παρέκκλισης πτυχές της κοινωνικής ζωής και της ανθρώπινης προσωπικότητας. Γνώσης που επανακωδικοποιήθηκε με την επιστημονική γλώσσα για να τεθεί εκ νέου στην υπηρεσία των μηχανισμών πειθάρχησης και άντλησης υπεραξίας.
     Είτε δημόσιο είτε ιδιωτικό, το πανεπιστήμιο, όπως κάθε καπιταλιστικός θεσμός, μόνο ταξικά ουδέτερο δεν είναι. Είναι μάλιστα μία δυναμική σχέση. Πάντοτε προσάρμοζε τη λειτουργία του στο ξεχωριστό ανά εποχή μοντέλο συσσώρευσης· προϊόν το ίδιο της εξέλιξης της ταξικής πάλης. Τώρα αναδύεται μπροστά μας το επιχειρηματικό μοντέλο πανεπιστημίου που με λίγα λόγια σημαίνει: λειτουργία με ακόμη εντονότερο προσανατολισμό στην άμεση άντληση υπεραξίας, επισφαλειοποίηση και αυστηροποίηση  των όρων εργασίας, μετακύλιση του κόστους φοίτησης στις πλάτες της εργατικής τάξης, περίφραξη και αποστείρωση. Αυτά έχουμε να πολεμήσουμε!
{...}


Και ο επίλογος από ποιους θα γραφτεί;
{ …}
Τη σημερινή επίθεση της εξουσίας δεν πρέπει να την αντιληφθούμε ως αποσπασματικές κινήσεις πότε ενάντια στο πανεπιστημιακό άσυλο, άλλοτε ενάντια στην «ανομία» στη γειτονιά των Εξαρχείων και άλλοτε ενάντια στις καταλήψεις μεταναστών. Αντίθετα πρόκειται για μια προσεκτικά σχεδιασμένη, συνολική και συνδυασμένη με την υποτίμηση του μισθού της εργατικής τάξης επίθεση στην οποία αντίστοιχα πρέπει από την πλευρά μας να απαντήσουμε συνολικά με ένα ριζοσπαστικό προλεταριακό κίνημα ντόπιων και μεταναστών, εργαζόμενων και ανέργων, μόνιμων και προσωρινών,  ώστε να αντισταθούμε στην περαιτέρω απαξίωση της ζωής μας. Να παραμερίσουμε τους αριστερούς εξουσιαστές που στον προηγούμενο γύρο υποτίμησης μάς πούλησαν το παραμύθι ενός δικαιότερου και ανθρωπινότερου καπιταλισμού και, παρά το ότι μας φόρεσαν στο κεφάλι τα λεγόμενα «ματωμένα πλεονάσματα» μέχρι το 2060, φιλοδοξούν να εξακολουθήσουν να το παίζουν σωτήρες μας. Είναι στο χέρι της εργατικής τάξης να σταματήσει κάποια στιγμή να ακολουθεί τους ολετήρες της και να ορθώσει τη δικιά της αυτόνομη και άμεση δράση μέσα στα σωματεία, ώστε να τα αναγκάσει να πάψουν να αναμασάνε (σα να μην έλαβε χώρα μια τόσο μεγάλη απαξίωση της εργασιακής δύναμης την τελευταία δεκαετία) τις ίδιες πάντα λογικές της διαίρεσης, της ανάθεσης, της πελατείας κοκ. Είναι ζωτική η ανάγκη για μαζικοποίηση των γενικών συνελεύσεων σε εργασιακούς και πανεπιστημιακούς χώρους, για συγκρότηση επιτροπών αγώνα χωρίς τους επαγγελματίες του συνδικαλισμού και των κομμάτων στις τάξεις τους, για δημιουργία διακλαδικών συνελεύσεων εργαζομένων και ανέργων, για ανασύνθεση των αγώνων που θα ανακόψουν την όρεξη ντόπιου και ξένου κεφαλαίου για φθηνή, ευέλικτη και υποταγμένη εργασιακή δύναμη και θα στείλουν μια και καλή στον σκουπιδοτενεκέ της ιστορίας όλα τα κακοστημένα αφηγήματα για «καθαριότητα» «κανονικότητα», «ανάπλαση» και κυρίως για «ανάπτυξη για όλους», με την οποία εννοούν την ανάπτυξη του κεφαλαίου, αυτού του βρικόλακα που τρέφεται από την εκμετάλλευση της ζωντανής εργασίας.
Ως άμεσα βήματα δεν έχουμε προς το παρόν να προτείνουμε άλλη λύση από τη συζήτηση όλων των πλευρών της επίθεσης στο προλεταριάτο μέσα στις επιμέρους συνελεύσεις αγώνα (είτε είναι οι συνελεύσεις για την υπεράσπιση των καταλήψεων είτε οι συνελεύσεις για την υπεράσπιση του ασύλου είτε οι συνελεύσεις των σωματείων) και η συμμετοχή του ενός κομματιού της τάξης στους αγώνες του άλλου. Οι πιθανότητες να γίνει κάτι τέτοιο αυτή τη στιγμή είναι ελάχιστες λόγω της ήττας (ή μάλλον, λόγω της «νίκης») του κινήματος την περίοδο 2015-2019. Δεν έχουμε όμως άλλη οδό από το να ξαναρχίσουμε από το μηδέν.



Κυριακή 2 Ιουνίου 2019

Ένα βήμα πριν από την εκλογή των συνέδρων της ΟΛΜΕ

      Η άνοδος των συνδικαλιστικών παρατάξεων των ΔΑΚΕ, ΣΥΝΕΚ και ΠΕΚ δεν αντιστοιχεί, βέβαια, σε πύκνωση της ενεργητικότητας στη βάση τους. Το αντίθετο: Επικυρώνει τη, σχεδόν, άνευ όρων και ορίων ανάθεση. Ήταν αναμενόμενη επίσης, διότι στο κοινωνικο-πολιτικό επίπεδο από τη μια μεριά ηττήθηκε η αριστερά με τη διαδοχή των γεγονότων που όλοι ζήσαμε (ριζοσπαστικές κινητοποιήσεις μέχρι το 2013-14, κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ, αποτυχία πραγμάτωσης του «όχι» στο δημοψήφισμα του ΄15, νεοφιλελεύθερη διακυβέρνηση από μια πολλά υποσχόμενη αριστερή κυβέρνηση, υποχώρηση των κινημάτων). Από την άλλη μεριά, δεν έγινε δυνατή η διατήρηση και ενδυνάμωση δομών από τα κάτω που να δίνουν μια νέα πνοή και ορίζοντα στον αγώνα (ταξικά πρωτοβάθμια σωματεία, συνελεύσεις γειτονιάς, κοινωνικά ιατρεία κλπ). Τα δεδομένα αυτά μαζί με το αδιέξοδο μιας πολιτικής λύσης από τα πάνω (υπεράσπισης των «πολλών»), επειδή ακριβώς επιτείνουν το φόβο και την ανασφάλεια των εκπαιδευτικών, όπως και όλων των εργαζομένων – εργατών, τους ρίχνουν κάπως αβασάνιστα, όπως φαίνεται, στην αγκαλιά των κυβερνητικών παρατάξεων.

      Οι αριστερές παρατάξεις της ΟΛΜΕ (ΑΣΕ του ΠΑΜΕ, Παρεμβάσεις) παρόλα αυτά μας καλούν να τις στηρίξουμε και πάλι με την ψήφο μας, ώστε να αλλάξει ο συσχετισμός δυνάμεων στην ΟΛΜΕ, με σκοπό να γίνει η ΟΛΜΕ ένα εργαλείο που θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες αντίστασης και οργάνωσης της πάλης. Η ΟΛΜΕ, από την υποχώρηση της απεργίας του ’13 βαθμιαία μέχρι σήμερα, έχει ρίξει τους τόνους κάθε αγώνα και ουσιαστικά έχει αποφύγει να εκφράσει και να στηρίξει οποιαδήποτε πρόταση που θα βοηθούσε να συσπειρωθούν οι εκπαιδευτικοί στις τοπικές ΕΛΜΕ ή στις κινήσεις πίεσης προς την κυβέρνηση που αναδείχτηκαν το τελευταίο διάστημα, όπως το αίτημα διορισμών και η άρνηση στο νέο λύκειο. Η λογική της συνδιαχείρισης, έχοντας επικρατήσει σχεδόν σε όλο το φάσμα της ΟΛΜΕ, δημιουργεί ένα φαύλο κύκλο που δε διαρρηγνύεται προς το παρόν ούτε με την κινδυνολογία που επιλέγει ένα μέρος της αριστεράς, ούτε με την «ορθοδοξία» του ΠΑΜΕ. Η αποσπασματική εμφάνιση αιτημάτων, ευκαιριακά και ως απάντηση στους αιφνιδιασμούς του εκάστοτε υπουργείου, αν προωθεί κάτι, αυτό είναι η προσδοκία ενσωμάτωσης και συμβιβασμού, ακόμα και στις περιστάσεις που η βάση κινήθηκε πιο ριζοσπαστικά από τις «ηγεσίες».

        Η αλλαγή των συσχετισμών στην παρούσα φάση φαίνεται μάλλον απίθανη, αλλά ακόμη και αν ήταν δυνατή θα αποδεικνυόταν μάλλον κενή περιεχομένου, όπως θα προσπαθήσουμε να δείξουμε παρακάτω. Πρώτα απ΄όλα η μη παραδοχή της ήττας και η συνεχής επίκληση στις μικρές νίκες στέκεται έναν μεγάλο εμπόδιο στον αναστοχασμό και στη μελέτη του τι πήγε λάθος και για ποιους λόγους. Αντίθετα, το σύνθημα του αριστερού συνδικαλισμού που δεν αναστοχάζεται εμμένει στο «ο αγώνας συνεχίζεται». Ποιος αγώνας αλήθεια; Ο αγώνας δεν μπορεί να είναι μεταφυσικός, πρέπει να πατάει στις ανάγκες της πραγματικότητας και να την υπερβαίνει, να γνωρίζει τον εχθρό (εντός και εκτός των τειχών), να συνομιλεί με το παρελθόν, να ονειρεύεται και να χτίζει στο εδώ και τώρα το μέλλον. Τα πρόσωπα που τον προτείνουν και τον κάνουν οφείλουν να διερωτώνται συνεχώς: αγώνας γιατί, με ποιον στόχο και περιεχόμενα, με ποιους, με ποιον τρόπο και με ποιες μορφές. Μαζί με την μη αναγνώριση της ήττας καθοριστική είναι και η απουσία μιας συνεκτικής και συνεπούς στρατηγικής που πηγάζει από τα κάτω και συνδέεται με τα κοινωνικο- πολιτικά ζητήματα. Παρατηρούμε ότι τόσο οι Παρεμβάσεις όσο και η ΑΣΕ παρότι διαθέτουν ανάλυση και κριτική σχετικά με την υπάρχουσα πραγματικότητα, την μετατρέπουν άλλοτε σε κινδυνολογία και άλλοτε σε πρακτικές αυτοσυντήρησης των δυνάμεών τους. Είδαμε ότι η απεργία του ᾽13 χειραγωγήθηκε από την ανερχόμενη τότε δυναμική του ΣΥΡΙΖΑ και εξυπηρέτησε στο να ανέλθει στην εξουσία. Σήμερα, η ΔΑΚΕ, αν και συνδικαλιστική παράταξη, βάζει σε πρώτο πλάνο στην αφίσα και στις διακηρύξεις της σαφή πολιτικά μηνύματα, τις δικές της αξίες (πχ. «λέμε όχι στον εθνομηδενισμό», «όχι στην υπονόμευση των εθνικών αξιών»).  

Στέλιος Φαϊτάκης, dream, 2008
Η συντηρητική στροφή της βάσης αποτυπώνει την καχεξία της αριστεράς. Καχεξία (κακῶς ἔχειν) στο να 
διατυπώνει τα σωστά κάθε φορά ερωτήματα μέσα από μια διαλεκτική σύνδεση θεωρίας και πράξης, του μερικού με το συνολικό, του συγκεκριμένου με το γενικό και να τα απαντά μαζί με τον κόσμο μέσα από διαδικασίες οριζόντιας συμμετοχής και ειλικρινούς διαλόγου. Το να συνεχίζεις τον αγώνα αυτοματοποιημένα, χωρίς να συνδέεις και να εξετάζεις τα ζητήματα, με διάσπαρτες στο χρόνο μονοήμερες απεργίες δεν πείθει. Το να συμμετέχεις στα συμβούλια (υπηρεσιακά και διοικητικά) από μόνο του, οδηγεί απλά στη συνδιαχείριση και στην άμβλυνση της όποιας ριζοσπαστικότητας. Το να διστάζεις να συνεργαστείς με τις άλλες παρατάξεις της αριστεράς ή με σχήματα που μπορείς να συμπορευτείς προκαλεί επιπλέον αποδυνάμωση.

        Μεταξύ άλλων, αποδείχτηκε πολλάκις ότι η δομή και ο τρόπος λειτουργίας της ΟΛΜΕ έχουν τα όριά τους, πρόβλημα που δεν έχει τεθεί επί τάπητος. Η μη ανάδειξη της ανάγκης για ανακλητότητα και κυκλικότητα στην εκπροσώπηση, δημιουργεί κάστα επαγγελματιών συνδικαλιστών ή αυθεντίες που δεν επιδέχονται αμφισβήτηση. Ακόμη και η σύνοδος προέδρων (η τακτική ή έκτακτη συνέλευση των προέδρων ΕΛΜΕ όλης της επικράτειας) είναι προβληματική από τη στιγμή που τα σωματεία δεν καταφέρνουν να κάνουν συνελεύσεις με απαρτία και οι πρόεδροι συμμετέχουν με αποφάσεις ειλημμένες από τα διοικητικά συμβούλια. Αλλά και στις λίγες σοβαρές περιπτώσεις που η σύνοδος πραγματοποιήθηκε με αποφάσεις της βάσης (βλέπε απεργία Μάιος ΄13), στη συζήτηση μπήκανε εκ του πονηρού ερωτήματα για τα οποία οι πρόεδροι, ενώ δε γνώριζαν την προτίμηση της βάσης, ο καθένας και καθεμιά πήρε θέση ανάλογα με το κόμμα ή τη συνείδησή του/της∙ κι αυτό συμβαίνει γιατί οι σύνοδοι γίνονται κεκλεισμένων των θυρών -ενώ θα μπορούσαν, για παράδειγμα, να γίνονται με μετάδοση μέσω skype- και οι πρόεδροι παίρνουν απόφαση, ενώ ουσιαστικά δεν είναι εξουσιοδοτημένοι γι’ αυτήν.

         Δυστυχώς, είναι πολύ δύσκολο να προτείνει κανείς τι πρέπει να γίνει. Η κριτική της πραγματικότητας είναι το πρώτο βήμα, αλλά ίσως το πιο σημαντικό για να σκιαγραφηθεί μέσα από το αρνητικό ό,τι θετικό μπορεί να υπάρξει· αυτό μας έχει μάθει η αρνητική διαλεκτική. Παρόλα αυτά, οι μικρές καθημερινές αντιστάσεις μέσα στους συλλόγους καθηγητών και στα σχολεία που συνδέουν το δικό μας εργασιακό ζήτημα με την εκπαίδευση και το σχολείο, τους εκπαιδευτικούς με τους μαθητές και γονείς, είναι ένα κομμάτι δουλειάς που κάθε εκπαιδευτικός με συνείδηση της εργασιακής και ταξικής του/της θέσης μπορεί να κάνει. Οι καταλήψεις των μαθητών ενάντια στο νέο λύκειο δεν αξιοποιήθηκαν ούτε αυτή τη φορά, ώστε τουλάχιστον να αναπτύξουμε ένα διάλογο και μια συζήτηση με τους μαθητές και τους γονείς, να αφουγκραστούμε τον παλμό τους και να συνδιαμορφώσουμε εκεί που ήταν εφικτό έναν κοινό αγώνα. Εδώ είναι χαρακτηριστική η απάθεια και η αδιαφορία συναδέλφων θεωρούμενων αριστερών –και μάλιστα προσώπων που συχνά βρίσκονται σε θέσεις ευθύνης στη διοίκηση ή, ακόμα, είναι μέλη των ΕΛΜΕ. Μαρτυρά την αποξένωσή τους από την εκπαίδευση, στην οποία δε βρίσκουν, μάλλον, κάποιο νόημα και δεν τους αφορά ως καθημερινότητα. Μα, αν δε βρίσκουμε νόημα στην εκπαίδευση, αυτό δε σημαίνει ότι δε βρίσκουμε νόημα στην αλλαγή; Κι αν δεν πιστεύουμε στην αλλαγή, για ποιον ακριβώς αγώνα μιλάμε; 

      Η παρέμβαση στη σχολική ζωή προς την κατεύθυνση που αναφέραμε είναι σημαντική για το χτίσιμο σχέσεων και αγώνων αλλά δεν αρκεί όταν και όσο γίνεται μεμονωμένα κι αποσπασματικά. Χρειάζεται να ξαναβρεί ο ανήσυχος εκπαιδευτικός στο πρωτοβάθμιο σωματείο το χώρο που θα μιλά και θα ακούει, το ζωντανό περιβάλλον που θα ανατροφοδοτεί τη σκέψη του και θα την πηγαίνει παρακάτω μετασχηματίζοντάς την σε συλλογική πράξη. Το να περιμένουμε πάλι τις κινήσεις του εχθρού, που θα προκαλέσουν τη συγκέντρωση των εκπαιδευτικών στα σωματεία, δεν είναι και η πιο πρόσφορη ιδέα. Άλλωστε, η αποφασιστικότητα φέρνει ποιοτικό αποτέλεσμα και όχι η πρόσθεση ποσοτήτων.
       Επίσης, με τον οριζόντιο συντονισμό όσων ΕΛΜΕ συμφωνούν στην ανάγκη εναντίωσης στην ανάθεση και επιθυμούν και μπορούν να διατυπώνουν προτάσεις στην κατεύθυνση του ότι υπάρχει εναλλακτική, η ΟΛΜΕ ενδέχεται να πάψει, ως ένα σημείο, να αποτελεί εμπόδιο στη σκέψη και τη δράση. Ο συντονισμός αυτός είναι εφικτό να ανοιχτεί καταρχάς με τα σωματεία των εργαζομένων στην ιδιωτική εκπαίδευση αλλά και με άλλα πρωτοβάθμια. Η ευθύνη για όλα αυτά βαρύνει τις αριστερές παρατάξεις και όσους κι όσες από μας τη συναισθάνονται. Η ζωή και ο αγώνας για αξιοπρεπή ζωή είναι κόπος και επιμονή, δεν είναι καρέκλες στα συμβούλια και συμμετοχή στις λίστες των ψηφοδελτίων.

Συντακτική ομάδα χειρογράφων

Κυριακή 10 Μαρτίου 2019

Γυναίκες το 2018


















Πατώντας αριστερό κλικ σε κάθε εικόνα, τη μεγεθύνετε.

Η προσπάθεια είναι ελλιπής. Να τη συμπληρώσουμε; 
Να την επεκτείνουμε για το 2019 - αυτό μπορεί να είναι υπόσχεση. 
                                                                          Κατίνα Θεοδωροπούλου - gathering

Σάββατο 16 Φεβρουαρίου 2019

Συνέπειες των ΤΠΕ στη διδασκαλία και τη μάθηση

Με τις απαρχές του 21ου αιώνα, έκανε την είσοδό  της και στην εδώ εκπαίδευση η ψηφιακή τεχνολογία με όλα τα μέσα της, όπως ηλεκτρονικοί υπολογιστές, εκπαιδευτικά λογισμικά, διαδραστικοί πίνακες, ψηφιακά βιβλία και βιβλιοθήκες, πλατφόρμες εκπαίδευσης, ψηφιακά αποθετήρια, διαδίκτυο, περιβάλλοντα WΕΒ 02, βίντεο και άλλα. Σε δυο κατευθύνσεις: στην οργάνωση και διοίκηση της σχολικής ζωής αλλά και στη μαθησιακή διαδικασία καθεαυτή. Για την πρώτη, δημιουργήθηκαν βάσεις δεδομένων (το περιβόητο myschool και το ΑΘΗΝΑ),  στις οποίες έμελλε να συγκεντρωθούν όλα τα δεδομένα μαθητών και εκπαιδευτικών και, από την περσινή χρονιά, καρτέλες μαθητών, απουσίες, βαθμοί έχουν αποκλειστικά ψηφιακή μορφή. Η επικρατούσα τάση δείχνει ότι όλα τα συμβάντα στο σχολείο (διοικητικά- γραφειοκρατικά εν πρώτοις και διδακτικά σε μεγάλο βαθμό) πρόκειται να ψηφιοποιηθούν και να μπορούν έτσι - με μια πρώτη ανάγνωση- από τη μια να ταξινομούνται άμεσα, από την άλλη να υπόκεινται σε κεντρικό έλεγχο ανά πάσα στιγμή. Όλο αυτό το εγχείρημα φέρει το όνομα του εκσυγχρονισμού, ενώ δεν είναι άλλο από τη μεταστροφή του εκπαιδευτικού συστήματος από αναλογικό σε ψηφιακό. Θα εξηγήσω όσο δύναμαι παρακάτω... Σταθμός αυτής της αλλαγής ήταν η Σύνοδος της Λισσαβώνας το 2000, σύμφωνα με την οποία η Ευρώπη έπρεπε να γίνει η πλέον ανταγωνιστική δύναμη στην παγκόσμια αγορά και, μεταξύ των άλλων αποφάσεων, κάποιες αφορούσαν τις αναδιαρθρώσεις της εκπαίδευσης προς αυτήν την κατεύθυνση.

Ωστόσο, εκείνο στο οποίο θα επιχειρήσω να εστιάσω είναι κυρίως η χρήση των τεχνολογικών μέσων στην διδακτική – μαθησιακή διαδικασία, ενώ αξίζει να τονιστεί ότι το ζήτημα συνολικά θα έπρεπε να υπόκειται σε διαρκή εμμενή κριτική αφού συνεπιφέρει δραματικές αλλαγές και στη δομή και στο περιεχόμενο - μορφή της εκπαίδευσης.

 Οι τρεις αφορμές

Υπήρξαν τρεις αφορμές – συμβάντα που μπόλιασαν στη σκέψη και τα διαβάσματα την ανάγκη να ψάξω λίγο πιο συγκροτημένα τι σημαίνει και προς τα πού πάει αυτή η αλλαγή μοντέλου. Πρώτα απ΄όλα η συμμετοχή (προαιρετική μεν κατά τους τύπους,  αναγκαστική δε αν θέλεις να παρακολουθείς τις αλλαγές στην εργασία) στην «επιμόρφωση επιπέδου Β» στις ΤΠΕ, που με έφερε πιο κοντά στους τρόπους χρήσης και διείσδυσης των νέων τεχνoλογιών στη μάθηση. Για όσους δεν έχουν προσέξει τα συμφραζόμενα, παραθέτω το πλήρες όνομα του έργου: «Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών για την Αξιοποίηση και Εφαρμογή των Ψηφιακών Τεχνολογιών στην Διδακτική Πράξη (Επιμόρφωση Β' επιπέδου Τ.Π.Ε.)» του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού, Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση» / ΕΣΠΑ 2014-2020. Μέσω του προγράμματος η στοχοθεσία φαίνεται να είναι η επιμόρφωση περίπου 80.000 εκπαιδευτικών στις δυνατότητες που ανοίγουν στη διδακτική οι τεχνολογικές ψηφιακές εφαρμογές. Υποχρέωση όσων συμμετέχουν είναι να παρουσιάσουν και να καταθέσουν ηλεκτρονικά τέσσερις ανάλογες εργασίες στην πλατφόρμα μέσω της οποίας γίνεται η επιμόρφωση.
Δεύτερον, ένα πρόγραμμα φυσικής αγωγής που διενεργείται στη δυτική Ελλάδα μέσω μιας ηλεκτρονικής τάξης, το «ευ αγωνίζεσθαι». Από τα λίγα που γνωρίζω, αφορά μια προσπάθεια, oι μαθητές διαφορετικών σχολείων και τάξεων κάνοντας είσοδο σε μια ηλεκτρονική τάξη, αφού μελετήσουν ποδοσφαιρικές καταστάσεις (από βίντεο), να μάθουν εν τέλει να οργανώνουν αγώνες ποδοσφαίρου στο πνεύμα του ευ αγωνίζεσθαι. Έτσι προέκυψε αυθόρμητα το ακόλουθο ερώτημα: Αν το πραγματικό ποδόσφαιρο που παίζεται και βιώνεται από τους μαθητές στις ομάδες, στα γήπεδα και στα σωματεία έχει τα χαρακτηριστικά που όλοι γνωρίζουμε κι αν το μάθημα της φυσικής αγωγής γίνεται μόνο 2 ώρες την εβδομάδα στα σχολεία, θα αποκτήσουν  στην εικονική τάξη οι μαθητές το ήθος να αγωνίζονται με εντιμότητα και με σεβασμό;
Τρίτον, ο συγχρωτισμός με ανθρώπους στο σχολείο και στην καθημερινότητά, όπου οι έφηβοι κυρίως αλλά και όλοι γενικά είναι προσκολλημένοι στο κινητό τους, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στα δικτυακά παιχνίδια, σε βαθμό που να αναρωτιέσαι ποια είναι η πιο «πραγματική πραγματικότητα» ή πόσες διαφορετικές πραγματικότητες υπάρχουν,  οι οποίες εκτυλίσσονται παράλληλα ή κάπως συναντιούνται, και τι είδους σχέσεις συνάπτουν οι άνθρωποι με αυτές τις «πραγματικότητες»; Δεν είναι μακρινό παρελθόν η εποχή όπου η διαφυγή των μαθητών από την τάξη ήταν η φαντασίωση και το απλανές βλέμμα στραμμένο έξω από το παράθυρο ή ακόμη ένα εξωσχολικό βιβλίο∙ σήμερα το βλέμμα πάει στα κλεφτά στο κινητό, είναι σαν να επικεντρώνεται εκεί το ενδιαφέρον τους.
Είναι τόσες οι πτυχές του θέματος, που μοιάζει ασύλληπτο να μπορέσει κανείς να κατανοήσει στη σχεσιακή τους εξάρτηση όλες τις πτυχές. Ακόμη δυσκολότερο είναι να μελετήσει και να προβλέψει τις συνέπειες αυτής της καλπάζουσας αλλαγής, ώστε να πάρει θέση υπέρ ή εναντίον της.
 
Από την ταινία "μοντέρνοι καιροί", του Τσάρλι Τσάπλιν





Τεχνολογία και τεχνοεπιστήμη

Αρχικά ας εξετάσουμε την ίδια την τεχνολογία ή τεχνοεπιστήμη, μιας και τεχνολογία και επιστήμη στον καιρό μας προχωράνε χέρι - χέρι. Σήμερα είναι τόσο σύμφυτη η τεχνολογία με τη ζωή μας, σε κάθε της εκδήλωση και δραστηριότητα, που μοιάζει να ήταν πάντα έτσι ή ως μια φυσική εξέλιξη των πραγμάτων, ως κάτι το φυσικό. Είναι κοινή πεποίθηση επίσης ότι η τεχνοεπιστήμη μπορεί να λύσει όλα τα υπαρκτά προβλήματα (οικονομικά, περιβαλλοντικά, σίτισης, υγείας), σε ένα κόσμο που η πλειοψηφία της ανθρωπότητας βλέπει τη ζωή της από κακή να γίνεται χειρότερη και να χάνει με έναν επιταχυνόμενο ρυθμό τα μέσα επιβίωσή της. Είναι σχεδόν αδιαμφισβήτητο επίσης ως πεποίθηση ότι η τεχνοεπιστήμη είναι αντικειμενική και ουδέτερη, θετική για την ανθρώπινη πρόοδο, διευκολύνει εργαλειακά τη ζωή, αρκεί να τεθούν κάποιοι κανόνες – αρχές χρήσης της, να μην βρίσκεται αποκλειστικά στα χέρια της πολιτικοοικονομικής ελίτ, αλλά να τεθεί στην υπηρεσία του συνόλου με διαφορετικούς σκοπούς.

Η τεχνοεπιστήμη όμως δεν είναι υπεριστορικό φαινόμενο, έχει αναπτυχθεί στη νεωτερική κοινωνία (ειδικά στη μετανεωτερική) και είναι εμποτισμένη από όλες τις σχέσεις καταμερισμού της εργασίας, όλες τις ιεραρχικές και εκμεταλλευτικές θεσμοποιήσεις, την αφαίρεση των ποιοτικών υπέρ των ποσοτικών ιδιοτήτων, από το φαντασιακό κυριάρχησης της φύσης τελικά. Συνεχίζει με ταχύτατους ρυθμούς να αναπτύσσεται αυτονομημένα χωρίς να μεσολαβείται από αξιολογικά ερωτήματα σχετικά με τις αξίες χρήσεις της, δεν ελέγχει κανείς πέρα από το κεφάλαιο την εξέλιξη και την κατεύθυνσή της ούτε και τις συνέπειές της, όπως γίνεται με κάθε εμπόρευμα στην κοινωνία της αγοράς.
Αν τώρα εστιάσουμε στην ψηφιακή τεχνολογία, η οποία είναι ένας σχετικά καινούριος κόσμος που όλο προσπαθούμε να τον ψηλαφίσουμε και όλο απομακρύνεται με ιλιγγιώδη ταχύτητα, θέτει νέα δεδομένα σε όλες τις πλευρές της ζωής, χρησιμοποιεί άλλη γλώσσα, προϋποθέτει  ειδικές δεξιότητες, διαρκή και εξοντωτική παρακολούθηση των συνεχώς νέων εφαρμογών της. Η αλήθεια είναι, δυστυχώς, ότι πολύ λίγα μπορώ να διατυπώσω σε σχέση με όσα συμβαίνουν στο επίπεδο αυτό και αγνοώ αν, πέρα από τους πολύ ειδικούς, υπάρχουν άνθρωποι που να γνωρίζουν πραγματικά, πέρα από γενικολογίες, προς τα πού πηγαίνει η ψηφιακή τεχνολογία. Φαίνεται φυσικό επίσης στις περισσότερες μορφές εργασίας να φεύγουν από τη μέση οι εργάτες και να κάνουν τη δουλειά αυτές οι ψηφιακές μηχανές ή, το πολύ-πολύ, οι εργάτες να είναι χειριστές αυτών των μηχανών.
Είναι ωστόσο αυτή η μορφή της τεχνολογίας που προωθείται έντονα και στη μάθηση – διδακτική ώστε να αλλάξει το μοντέλο της εκπαίδευσης. Θα γίνει προσπάθεια να αναφέρω παρακάτω τι σημαίνει αυτό για το δάσκαλο, το μαθητή και τη διαδικασία μάθησης στην οποία αυτοί εμπλέκονται. Και βέβαια, όταν μιλάμε για μάθηση, γνώσεις, εκπαίδευση ας μην ξεχνάμε ότι το κοινωνικο- ιστορικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται είναι το κεφαλαιοκρατικό μοντέλο παραγωγής και κατανάλωσης. Οι ανάγκες της εκπαίδευσης λοιπόν πρέπει να υπηρετούν άμεσα ή έμμεσα το συγκεκριμένο μοντέλο και, αφού η παραγωγή και η κατανάλωση υπακούν στη ψηφιακή τεχνολογία, πώς θα μπορούσε να εξαιρείται η εκπαίδευση;


Εκπαιδευτικός και διδασκαλία

Η άποψη ότι η «πνευματική» εργασία  του δασκάλου δεν μπορεί να μηχανοποιηθεί και συνεπώς δεν μπορεί εντέλει να αντικατασταθεί από μια ψηφιακή μηχανή, αραχνιάζει καθώς η κυβερνητική και η τεχνητή νοημοσύνη θριαμβεύουν και σε αυτό το πεδίο. Ο «κλασικός δάσκαλος» αντικαθίσταται, προς το παρόν, από τον εκπαιδευτικό που μεσολαβεί τη διδασκαλία από ένα ψηφιακό μέσο (υπολογιστή, διαδίκτυο, διαδραστικό πίνακα, ηλεκτρονική τάξη). Υποχρεούται δηλαδή εκ των προτέρων να σχεδιάσει και να δημιουργήσει με τα μέσα αυτά ένα κατάλληλο μαθησιακό περιβάλλον, ενδιαφέρον και εξατομικευμένο, ανάλογο με τα ενδιαφέροντα και τις επιδόσεις των μαθητών ακολουθώντας ταυτόχρονα τα αναλυτικά προγράμματα. Συνοπτικά, σύμφωνα με το ΙΕΠ, το Υπουργείο παιδείας, τις νέες δομές εκπαίδευσης και τους συμβούλους, υπερτονίζεται ο διευκολυντικός, παροτρυντικός, συντονιστικός και διαμεσολαβητικός ρόλος του εκπαιδευτικού στη μαθησιακή διαδικασία. Οι πολύπλοκες και ποιοτικές διανοητικές, συναισθηματικές και αισθητικές διαδικασίες που λαμβάνουν χώρα σε διαφοροποιημένο βαθμό στο τυπικό μέχρι τώρα μάθημα μετατρέπονται σε συντονισμό, παρότρυνση, διευκόλυνση και μεσολάβηση. Με ένα μικρό άλμα σκέψης λοιπόν, δε θα αργήσει το υποκείμενο του δασκάλου να "αντικατασταθεί" από μια «συσκευή», αφού αυτές θα είναι οι ανάγκες της εκπαίδευσης. Αν αυτό φαίνεται κινδυνολογία ή μελλοντολογία σε πολλούς από μας, ας θυμηθούμε ότι πριν από δυόμιση ή τρεις αιώνες, δεν υπήρχε καν εκπαιδευτικό σύστημα, λαϊκό και κρατικό- δημόσιο σχολείο, αλλά οι γνώσεις από γενιά σε γενιά μεταφέρονταν με άλλους τρόπους (εκκλησία, τεχνίτες, προφορικά κ.ά).
Μέχρι την αντικατάστασή του όμως, ο εκπαιδευτικός οφείλει να εφοδιάσει την εργαλειοθήκη του όχι μόνο με μια στοίβα πτυχία αλλά και με πολλαπλές δεξιότητες στις νέες τεχνολογίες. Θα φτάσει να δουλεύει σε 24ωρη βάση, 7 μέρες την εβδομάδα, εντός και εκτός του σχολείου, αφού αυξάνει η απαίτηση να υπάρχει διαρκής επιμόρφωση στις ΤΠΕ, δημιουργία ηλεκτρονικών φύλλων εργασίας, επικοινωνία με τους μαθητές για παρακολούθηση των εργασιών τους μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή κοινωνικών δικτύων κ.ο.κ. Απαιτείται, δηλαδή, να τυποποιεί την εργασία του, να την ψηφιοποιεί και να την κατακερματίζει εντός και εκτός της τάξης, μέσα στο γραφειοκρατικό έλεγχο.
Αν προχωρήσουμε στον πυρήνα της διδακτικής διαδικασίας, διενεργείται μια καθόλου απλή μεσολάβηση των μέσων. Δεν θα είναι τα πρόσωπα, μαθητές – δάσκαλος, οι οποίοι ενεργούν, αλλά θα ενεργούν μέσω των εντολών του λογισμικού ή των διδακτικών σεναρίων που ετοιμάζονται (από το ΕΕΠΕΚ και την επιμόρφωση «επιπέδου Β») ή θα μεσολαβείται διαρκώς η σχέση τους από το μέσο.  Το γεγονός αυτό σπάει την αμεσότητα των σχέσεων, μαραίνει τη ζωτικότητα της άμεσης διαδικασίας και μεταβιβάζει την εστίαση από τα πρόσωπα στο μέσο. Επιπλέον, αποδίδει έναν χαρακτήρα «αυθεντίας» στο μέσο ή, ακόμη, σε έναν απομακρυσμένο δημιουργό που ο μαθητής δε γνωρίζει. Τραβώντας στα άκρα το συλλογισμό: οι άνθρωποι μετατρέπονται σε μέσα.
Μολονότι τα σημερινά δεδομένα δεν έχουν έναν άκαμπτο χαρακτήρα, αν αύριο η διδακτική – μαθησιακή διαδικασία στηρίζεται σε δραστηριότητες ψηφιακές, σε αυστηρά χρονικά πλαίσια ορισμένες, θα εκλείπει και η ελευθερία παρεκβάσεων. Τα δομικά μέρη κάθε διδακτικής ώρας θα είναι τόσο αεροστεγή που δεν θα υπάρχει αέρας για να αναπνεύσει μια κουβέντα ή μια συζήτηση πάνω σε αναδυόμενες απορίες, ανεξάρτητες από τους άμεσους σκοπούς του μαθήματος. Τα παραπάνω επίσης οδηγούν ευθέως τόσο σε μεταστροφή της προφορικής διδασκαλίας σε καταγεγραμμένη και συνεπώς ελέγξιμη, όσο και σε συρρίκνωση του λόγου (σε όλο το φάσμα των σημασιών του) και ειδικότερα του προφορικού, ο οποίος ιστορικά καταλαμβάνει το μεγαλύτερος εύρος της ανθρώπινης ιστορίας και είχε τεράστια ποικιλία και σημασία.

 Μαθητής και μαθησιακή διαδικασία

Όσον αφορά στο μαθητή, διεξάγονται πυρετωδώς έρευνες που προσπαθούν να αποδείξουν ότι η χρήση των ΤΠΕ είναι προς όφελος της μάθησης, καθώς προκαλούν το ενδιαφέρον και αυξάνουν τη συμμετοχή, τη διαδραστικότητα, την εργασία σε περιβάλλοντα κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Οι έρευνες όμως αυτές δεν ασχολούνται με άλλες σημαντικές παραμέτρους που έχουν να κάνουν με τον τύπο ανθρώπου, τον τρόπο σκέψης και μάθησης που δημιουργεί η συγκεκριμένη χρήση.
Καταρχήν, σκοπός για τους μαθητές τέθηκε ο ψηφιακός ή πληροφορικός γραμματισμός, δηλαδή η απόκτηση δεξιοτήτων και γνώσεων πληροφορικής, ώστε να μπορούν να χειρίζονται ανάλογες μηχανές, να αξιοποιούν πληροφοριακό υλικό, να παράγουν και οι ίδιοι πληροφορία. Ποιος μπορεί να εγείρει ένσταση στο ότι τον 21ο αιώνα η πληροφορική είναι ενταγμένη με διάφορους τρόπους στα αναλυτικά προγράμματα; Παρόλα αυτά, είναι γνωστό ότι χωρίς να έχει προηγηθεί Αλφαβητισμός, ένα ικανοποιητικό επίπεδο γενικής παιδείας και ένας βαθμός καλλιέργειας της κριτικής ικανότητας, ο ψηφιακός γραμματισμός γίνεται σε βάρος των υπολοίπων.  Η γνώση ως επίπονη και βαθιά διαδικασία δίνει τη θέση της στην αναζήτηση της πληροφορίας.  Ελλείψει της κριτικής ικανότητας είναι, επίσης, μάλλον εξαιρετικά δύσκολο να μπορεί οποιοσδήποτε να αξιολογήσει και να επιλέξει τις πληροφορίες που δέχεται και παράγει.
Η διεξαγωγή του μαθήματος με ΤΠΕ βασίζεται, προς το παρόν, κυρίως στο συμπεριφορισμό. Η συμπεριφοριστική μάθηση στηρίζεται σε κλειστές, δομημένες ιεραρχικά και χωρίς διαλεκτική σχέση μέρους- όλου δραστηριότητες που επιδέχονται συνήθως μόνο μία σωστή απάντηση, για την οποία ο μαθητής «αμοίβεται» ή «τιμωρείται».  Η δημιουργική, διερευνητική δραστηριότητα συρρικνώνεται γιατί δεν μπορεί να ελεγχθεί. Από άλλη γωνία ιδωμένο αυτό, σημαίνει αυτοματοποίηση της σκέψης και της αντίδρασης, οι οποίες εξαρτώνται έντονα από τα ερεθίσματα. Με ελάχιστες λέξεις: «μάθηση υπακοής σε εντολές».
Ας αναλογιστούμε επίσης το γεγονός ότι η συνεχής έκθεση και εργασία στην οθόνη οδηγεί σε διαρκή αισθητηριακή προπόνηση της όρασης και αποκλεισμό ή μείωση πρόσληψης και επεξεργασίας άλλων αισθητηριακών ερεθισμάτων. Κυριαρχία της εικόνας και της άσκησης του οπτικού νεύρου σε συντονισμό με τα δάχτυλα∙ γίνεται έτσι ο άνθρωπος εξάρτημα και συνέχεια της μηχανής και, επομένως, εξελίσσεται μια νέα σχέση ανθρώπου - μηχανής;
Εξάλλου η μορφή δόμησης της εργασίας με ΤΠΕ γίνεται ατομικά ή ομαδικά. Στην πρώτη περίπτωση αυξάνεται η εξατομίκευση, η απομόνωση, η αποξένωση από τους άλλους, ενώ στη δεύτερη η όποια συλλογική αίσθηση και η πολυεπίπεδη διαπλοκή των σχέσεων που συνεπιφέρει η διδασκαλία σε επίπεδο τάξης χάνεται ή/και μεταφέρεται σε άλλο χώρο.
Με συνεκτίμηση όλων των παραπάνω, μπορεί να γίνει η υπόθεση ότι η διανοητική ικανότητα που προάγεται είναι η εργαλειακή λογική και η αναλυτική σκέψη (ορθολογικότητα κατά το μέσο ή verstand), ενώ οπισθοχωρεί η συνθετική, ολοποιητική, διαλεκτική, μη εργαλειακή λογική (ορθολογικότητα κατά το σκοπό ή vernunft). Βέβαια, η πρωτοκαθεδρία των θετικών επιστημών στο σχολείο και η θετικοποίηση όλων των μαθημάτων, ούτως ή άλλως, αυτήν τη διανοητική ικανότητα αναπτύσσουν, αλλά η ενσωμάτωση των ΤΠΕ σε όλα τα μαθήματα την εντείνει περαιτέρω.
Σε ψυχολογικό επίπεδο, οι νέες έρευνες τείνουν σε συμπεράσματα  ότι οι έφηβοι που χρησιμοποιούν πολύ τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης οδηγούνται σε χαμηλότερη αυτοεκτίμηση και η ψυχική τους υγεία  βλάπτεται, είναι σε μεγάλο ποσοστό εθισμένοι από το διαδίκτυο, συντονίζονται συχνά με ακατάλληλο περιεχόμενο και επιπλέον τα προσωπικά τους δεδομένα είναι εκτεθειμένα.
Το σημαντικότερο ίσως όμως είναι η κοινωνική διάσταση που έχει η διαδικασία ενός μαθήματος στο σχολικό περιβάλλον. Το μάθημα είναι μια συλλογική - κοινωνική διαδικασία στην οποία τα υποκείμενα κοινωνούν ως πρόσωπα και αλληλεπιδρούν ως κοινωνικά όντα, μετέχοντας με όλες τους τις αισθήσεις. Φανταζόμαστε την αποξένωση (από τον εαυτό και από τους άλλους) και την εντατικοποίηση ενός άγονου ατομισμού μπορεί να φέρει μια τηλεκπαίδευση;

Και τώρα τι;

Πράγματι, το ζήτημα είναι τεράστιο και πολλά μπορούν να ειπωθούν. Κυρίως όμως πρέπει να ειπωθούν από τους ανθρώπους που εμπλέκονται στο σχολείο.  Προς το παρόν, οι δυνάμεις της αδράνειας κάνουν την πιο σοβαρή δουλειά, μιας και οι εκπαιδευτικοί δεν είναι μαθημένοι να στηρίζονται στην ψηφιακή τεχνολογία στο μάθημά τους, ενώ οι μαθητές επιδιώκουν ένα όσο το δυνατόν πιο ανώδυνο πέρασμα μέσα από τις τάξεις, το οποίο θα τους εγγυηθεί ένα απολυτήριο χαρτί ή την πρόσβαση σε σχολές.
Ανάλογες συζητήσεις και κείμενα υπάρχουν ελάχιστα, απ΄όσο μπορώ να γνωρίζω. Κυρίως εστιάζουν στο εργασιακό πρόβλημα του εκπαιδευτικού και στο ταξικό ζήτημα, ότι οι φτωχοί μαθητές και δάσκαλοι θα μένουν διαρκώς πίσω από αδυναμία απόκτησης του ψηφιακού εξοπλισμού. Θα πρόσθετα ότι και το ελληνικό σχολείο είναι διαρκώς πίσω σε αυτόν τον τομέα κυρίως για οικονομικο-πολιτικούς λόγους. Το αίτημα να παρασχεθούν υπολογιστές ή ανάλογα ηλεκτρονικά μέσα σε όλους τους εκπαιδευτικούς και τους  μαθητές, μπορεί να προϋποθέτει μια ισότιμη βάση, αλλά παραβλέπει ένα σωρό άλλους σοβαρούς παράγοντες που αναφέρθηκαν.
Τα καίρια ερωτήματα όμως που θα οφείλαμε να θέσουμε πρώτα και να προσπαθήσουμε να απαντήσουμε στη συνέχεια μένουν σε εκκρεμότητα. Όπως, τι γνώση χρειάζεται να προάγει το σχολείο και με ποια μέσα, ποιες ικανότητες και δεξιότητες πρέπει να μεταδοθούν στις νέες γενιές και με ποιο σκοπό;
Η συζήτηση μόλις έχει αρχίσει.
Μουρατίδου Μαρίνα